اوخشاما یعنی چه؟

بخشی از سخنرانی من در بنیاد ایمان لس آنجلس درباره اوخشاما و جایگاه آن در فرهنگ آذری:

اوخشاما یکی از فرم‌های شعر فولکلوریک آذربایجان یا همان ادبیات شفاهی مردم آذربایجان است. از سبک‌های اوخشاما می‌توان به لالایی‌های کودکان، نازناز کردن کودکان، توصیف غم از دست رفته اشاره کرد؛ اوخشاما از نظر معنی یعنی توصیف یا وصف نمودن.

در حقیقت اوْخشاما به زبان آوردن خصوصیات خوب اخلاقی و رفتاری شخص درگذشته بر سر مزارش است [البته در مجلس عزاداری نیز بیان می شود] که با سبک و شیوه خاصی گفته می‌شود. اوْخشاما آن‌قدر جانسوز است که هرکس معنی آن را هم نفهمد به خاطر لحن خواندن اوخشاما تحت تأثیر قرار می‌گیرد. اوْخشاما فقط در قالب بایاتی که یک قالب خاص در شعر ترکی است گفته می‌شود. بایاتی قدیمی‌ترین قالب شعر ترکی است. در حال حاضر بایاتیهای زیادی وجود دارد که شاعر هیچ‌کدام از آن‌ها مشخص نیست. بایاتی چهار مصرع دارد.این اوخشاما برای مثال از زبان خواهر در فقدان برادر است:

"آغلایان باشدان آغلار

کیپریکدن، قاشدان آغلار

قارداشی اؤلَن باجی

دورار، اوباشدان آغلار"

ترجمه اش چنین است:

"گریه کننده یکسره می گرید

او با مژه ها و ابروانش می گرید

خواهری که برادرش مرده است

وقت سحر برمی خیزد و گریه می کند"

دکتر ساعدی‌ که‌ اهل‌ تبریز بود،در روزهای پایانی عمرش در پاریس ، هر گاه‌ که‌ «بایاتی‌»های‌آذربایجان‌ را، که‌ سخت‌ دوست‌ داشت‌، می‌خواند، به‌ مرگ‌ در غربت‌ می‌اندیشید و در وصف‌ حال‌ خودواژه‌ها را این گونه جابجا می‌کرد : 

"آی‌ اوجا داغلار.

کلگه‌ لی‌ باغلار. 

من‌ غریب‌ اولسم‌،

منه‌ کیم‌ آغلار؟".

ترجمه اش چنین است:

"ای کوه های بلند

ای باغ های سایه دار

وقتی که در غربت می میرم

چه کسی برای من خواهد گریست؟!"




24597662_10213013768592351_3495634836666712064_n.jpg?oh=93752d871615cac142a2283fe30f08ad&oe=5B26E498

/ 0 نظر / 148 بازدید